COIG cursusdag
klinische genetica in de interne geneeskunde
Mee-naar-huis-neem boodschappen 2014
Hes
Hes
Bredenoord
Bredenoord
Bongers
Bongers &
& Deegens
Deegens
Helderman-van
Helderman-van der
der Enden
Enden &
& Rennenberg
Rennenberg
Meijers-Heijboer
Meijers-Heijboer &
& Hoogerbrugge
Hoogerbrugge
van
van Tintelen
Tintelen &
& Wilde
Wilde
Oosterwijk
Oosterwijk
Take home message
klinisch genetisch redeneren 1
nieuw paradigma
elke aandoening heeft een erfelijke kant multifactorieel /
polygeen
(familie) anamnese en fysische diagnostiek zijn de basis,
ook voor indicatiestelling verwijzing / DNA onderzoek
genetische heterogeniteit is de regel,
wat nu gemist wordt is volgende maand misschien wel te
vinden
Take home message
klinisch genetisch redeneren 2
‘beyond Mendel’
epigenetica, mitochondriaal, mozaicisisme,
GWAS, SNP’s, miRNA, NextGen diagnostiek: blijf lezen!
‘Test to treat’
genetische diagnose (+ familiaire consequenties) als
bijproduct van klinische diagnostiek
Take home message
minder bekende erfelijke tumor syndromen 1
Gebruik je gezonde klinische verstand.
‘Niet pluis’ gevoel:
• jonger dan gebruikelijk
• multiple primaire tumoren in één patiënt
• gekende combinaties van kanker in de familie
• teveel in de familie
• niet-oncologische symptomen: lichamelijk onderzoek!
Take home message
minder bekende erfelijke tumor syndromen 2
Genetische heterogeniteit is regel in de oncogenetica
Een oncogenetische diagnose bij uw patiënt kan van
levensbelang zijn voor verwanten
Peutz was Haags internist (en opleider van de opa van
Frederik Hes)
www.geneclinics.org
www.facd.info
Ethische aspecten in de praktijk 1
‘Eerst praten, dan prikken’
Over een paar jaar is diagnostiek via genen-panels,
exome- of genome- sequencing de regel:
toenemende bijvangst
NextGen diagnostiek: consent ‘pakketten’?
Grensgebied tussen wetenschap en diagnostiek
Ethische aspecten in de praktijk 2
Denk bij diagnostiek en bijvangst niet alleen aan de
behandel/preventie consequenties voor de patiënt, maar
ook aan (het belang van) familieleden.
Ja, u heeft ook een ethische/morele verantwoordelijkheid
voor familieleden: pleidooi voor zorgvuldigheid!
Stel presymptomatisch DNA-onderzoek uit tot de
leeftijd waarop uitslag medische consequenties heeft /
het kind zelf kan meebeslissen (12, 16, 18, 24, ……jaar)
Take home message
vasculaire geneeskunde 1
Twee keer een zeldzame aandoening in de familie: denk aan
genetica!
Vrouwen met trombose is de voorgeschiedenis en kinderwens:
Denk aan erfelijke oorzaken / profylaxe
Aneurysma van de thoracale aorta? Denk aan TAAD en potentiele
consequenties voor behandeling/follow up
FH, denk aan leeftijd en geslachtsafhankelijke referentiewaarden
Take home message
Oncogenetica 1
Alle patiënten met darmkanker onder de 50 jaar komen in
aanmerking voor genetische diagnostiek.
Opgeteld >10 poliepen in de darm (lifetime): sluit een erfelijke
oorzaak uit!
Anno 2014 is de diagnose Lynch syndroom (HNPCC) gebaseerd
op de aanwezigheid van een mutatie in een van de mismatch
repair genen, en niet meer op de Amsterdam criteria.
Een patiënt met 4 verschillende tumoren die nog nooit bij de
genetica is geweest: ‘dat kan niet anno 2014!’
Take home message
Nefrogenetica 1
Take home message
Nierziekten:
Vaak erfelijke component,
- bij volwassen minder vaak dan bij kinderen
Erfelijke nierziekten:
- Familie-anamnese / stamboom belangrijk
- Vraag niet alleen naar nierziekten in de familie
- Denk aan: doofheid, visusstoornissen, diabetes,
cardiale stoornissen, myopathie, neurologische stoornissen
Take home message
Nefrogenetica 2
- DNA diagnostiek voor steeds meer erfelijke nierziekten
beschikbaar
- ”Geen mutatie(s)” sluit erfelijke nierziekte niet uit
- Verwijzing naar/overleg met klinische genetica is bij
meeste erfelijke nierziekten (ook bij ADPKD !) zinvol
- Inmiddels: ziekte-specifieke arrays en/of exome
sequencing: diagnostiek efficiënter en sneller
Take home message
Cardiogenetica 1
Van veel erfelijke hartziekten kan inmiddels het
moleculair-genetische substraat (‘de mutatie’) worden
geïdentificeerd, zodat dragerschapsbepaling in de
familie mogelijk wordt.
De meeste erfelijke hartziekten zijn goed behandelbaar:
Actief opsporen van dragers heeft dus zin (zie ook:
cascade-screening).
Take home message
Cardiogenetica 2
Plotse dood <40 jaar wordt meestal veroorzaakt door
een erfelijke hart/vaatziekte.
In die gevallen zijn:
- obductie en opslag van DNA van de overledene,
en
- verwijzing van verwanten voor genetic counseling en
cardiologische onderzoek
dus essentieel voor preventie.
Take home message
Nog vragen?
bel uw locale / regionale UMC afdeling klinische genetica !