If the brain were so simple we could understand it,
we would be so simple we couldn’t - Lyall Watson

Bart van der Meer
WM/SM theorie les 11
Met bijzonder veel dank aan Ellen Brink, Rita Dijk
1. Vegetatieve functies zorgen voor het in
stand houden van het lichaam /
samenstelling milieu interieur

2. Assimilatie / anabolisme is de
afbraakstofwisseling

3. Koolhydraten worden in het lichaam
opgeslagen als glycogeen

4. Vet dient voornamelijk als bouwstof
Bewerkt door Reina Welling

5. Eiwitten worden door het spijsverteringsstelsel afgebroken tot aminozuren





Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de
sportprestatie achteruit?
Ong. 1%
6. De calorische waarde van koolhydraten is
hoger dan die van vet
7. Vitaminen en mineralen zijn biokatalysatoren

Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een
dorstsignaal?
Ong. 2%

Functionele eenheid is het neuron

Fysiologie
• Zenuwweefsel
• Zenuwstelsel
Toets 2 (fysiologie, theorie van de
praktijkvakken)
1

Dendrieten ontvangen informatie en leiden die
tot in het cellichaam
stroomgebied
van de Po



Neurieten / axonen leiden informatie weg uit het
cellichaam naar andere neuronen of naar een
effector: spier, klier, bloedvat (via synapsen).
Neuriet is omgeven door een myelineschede
(binnenste laag) en een schede van Schwann
(buitenste laag)  dit zijn gliacellen.
Functie myeline
◦ Snellere geleiding (isolatie)
◦ Steun geven / bescherming
◦ Geven witte kleur






Het ondersteunen van het hersenweefsel; ze zorgen voor

Oligodendrocyten in het centraal zenuwstelsel en Schwanncellen in het perifeer zenuwstelsel maken myeline om de
axonen te beschermen en de elektrische geleiding te verbeteren
Het opruimen van afval na neuronale verwonding of celdood
Tijdens de ontwikkeling van de hersenen wijzen sommige
gliacellen de weg aan migrerende zenuwcellen en geven aan in
welke richting de axonen moeten groeien
Bepaalde gliacellen helpen de bloed-hersenbarrière in stand te
houden
Wat is dus de verhouding zenuwcellen :
gliacellen?

Brein heeft totaal 1.000.000.000.000
(1 biljoen) cellen dus reken maar na..
stevigheid en behoud van structuur.
Gliacellen voorzien de zenuwcellen van voedingsstoffen.
2


Grijze stof wordt
gevormd door de
cellichamen van de
neuronen en de
dendrieten
Witte stof wordt
gevormd door de
met myeline
omgeven neurieten
A. Zenuwstelsel
B. Hormoonstelsel
Met beide systemen worden signalen overgebracht
Snel (direct)
Kortdurige invloed
Elektrische impulsen
Via neuronen (“wired”)

Langzaam (indirect)
Langdurige invloed
Chemische boodschap
Via bloed (“wireless”)
Dendrieten ontvangen informatie en leiden die
tot in het cellichaam

stroomgebied
van de Po

Neurieten / axonen leiden informatie weg uit het
cellichaam naar andere neuronen of naar een
effector: spier, klier, bloedvat (via synapsen).

Grijze stof wordt
gevormd door de
cellichamen van de
neuronen en de
dendrieten
Witte stof wordt
gevormd door de
met myeline
omgeven neurieten
3



Prezi-presentatie

Backup:
http://prezi.com/4spd6b_b9cpq/hetvegetatieve-en-animale-zenuwstelsel/




Welk soort zenuwstelsel heeft de meeste
invloed op skeletspieren?
A. Animale zenuwstelsel
B. Vegetatieve zenuwstelsel
C. Symphatische systeem
D. Parasymphatische systeem
De buitenkant van de hersenen noemen
we de hersenschors en is grijs van kleur
= plaats waar de cellichamen zich bevinden
www.menselijk-lichaam.com

Door de balk lopen associatievezels – verbindingsvezels
De binnenkant van de
hersenen noemen we
hersenmerg, die wit van
kleur is omdat zich hier
de door myeline omgeven
neurieten bevinden



Balk = corpus callosum


Een
Een
Een
Een
voorhoofdskwab /frontale kwab
achterhoofdskwab / occipitale kwab
wandbeenkwab / pariëtale kwab
slaapkwab / temporale kwab
4



Voor elke functie bestaat er in de
hersenschors een bepaald oppervlak
(=projectiegebied)
Zo bestaat er ook voor ieder zintuig een
eigen schorsgebied (spraakcentrum,
gehoorcentrum, gezichtscentrum)
Het gevoelscentrum is de
somatosensorische
cortex en ontvangt alle
sensorische informatie
van receptoren (o.a. pijn,
temp., tast en houding)
Het bewegingscentrum is
de motorische cortex.
Vanuit hier worden via
piramidebanen signalen
naar alle skeletspieren
gestuurd.
Projectiegebieden komen dubbel voor in
elke hemisfeer hetzelfde projectiegebied
met uitzondering van het spraakcentrum
In de motorische hersenschors van de grote
hersenen komen o.a. grote piramidevormige
cellen voor. De zeer lange neurieten van deze
cellen verenigen zich tot de piramidebanen.



In het onderste deel van
de hersenstam – het
verlengde merg – vindt er
een kruising plaats van de
linker en rechter
piramidebaan.


De hoofdfunctie van het hersenvocht is
schokdemping en bescherming van hersenen
en ruggenmerg. Een nevenfunctie is transport
van voedingstoffen en afvoer van
afvalstoffen.
Cerebrospinaal vocht bevindt zich tussen het
zachte en het spinnewebvlies in en tevens in
de hersenkamers (ruimten die in de hersenen
zijn uitgespaard en via buisjes met elkaar in
verbinding staan).
Harde hersenvlies / dura mater
Spinnewebvlies / arachnoidea
Zachte hersenvlies / Pia mater
Hersenvocht



Opslaan van informatie, verwerken van
informatie (spraak, stemming, temperatuur,
pijn, zicht) en doen plaatsvinden van de
bewustwordingsprocessen
Zetel van verstand, gevoel en bewustzijn
Dit deel van de hersenen onderscheidt ons
van minder geëvolutioneerde dieren!
5
Ook hier vele windingen en groeven in de hemisferen.
Eveneens een schorsgedeelte aan de buitenkant en
een merggedeelte aan de binnenkant.
Coördineren van bewegingen en het bewaren
van het evenwicht.

Het zorgt ervoor dat verschillende
waarnemingen en bewegingen goed
gecombineerd kunnen worden.

Tevens worden door de kleine hersenen het
aanspannen en ontspannen van de spieren
geregeld (spiertonus).





Spierfunctie blijft behouden, maar
bewegingen zijn ongenuanceerd, een
waggelende, onzekere gang.
Er is geen samenwerking tussen de spieren,
geen coördinatie.
De verbindingen tussen de hersenen en het
ruggenmerg verlopen via de hersenstam
(soort geleidingsorgaan/doorgeefluik)
Voornamelijk in de brug en het verlengde
merg komen kernen (groepen cellichamen)
voor….ook wel de VITALE CENTRA
genoemd die belangrijk zijn voor vele
vegetatieve functies (ademhaling,
temperatuurregulering, slik- en
braakcentrum, hoesten, hartregulatie,
bloedvatverwijding en vernauwing.

De hersenstam is het oudste deel
van de hersenen en is samengesteld uit:
•
Middenhersenen (mesencephalon) met
de hypothalamus
Hier wordt de werking van de endocriene klieren geregeld. Het is
tevens een regelcentra voor vegetatieve functies zoals o.a. de
waterhuishouding en de koolhydraatstofwisseling.
• De pons of brug van Varol =het iets naar voren uitstekende
deel, heeft verbinding met het cerebellum
• Het verlengde merg (medulla oblongata) = het
onderste deel van de hersenstam die aansluit op het ruggenmerg is
als een voortzetting van het ruggenmerg te beschouwen. Regelt
ademhaling, spijsvertering, hartslag, slikken, hoesten. Hier is de
piramidekruising!


Net als de hersenen
omgeven door liquor
en de drie vliezen.
Ligt in het
wervelkanaal vanaf de
schedelbasis tot aan
de tweede
lendenwervel
6

Verwerken van reflexen m.b.v. schakelneuronen

Geleiden van prikkels van zintuigen naar de
hersenen

Geleiden van prikkels van de hersenen naar
spieren, klieren, bloedvaten



Bevat centra + geleidingsbanen van het
vegetatieve zenuwstelsel
Een reflex is een reactie op een prikkel,
voordat of zonder dat deze prikkel / reactie
bewust wordt (= dus onwillekeurig).
Functie = bescherming
• bijv. terugtrekken van de hand van een hete
kachel
• cornea reflex = pupilreflex ter bescherming van
het oog
7

Reflexboog

Reflexboog

Monosynaptisch/directe reflex

Monosynaptisch/directe reflex

Multisynaptisch/indirecte reflex

Multisynaptisch/indirecte reflex

Spiereigen reflex

• receptor (huid) > sensibele zenuwbaan >
ruggenmerg (achterhoorn – schakelneuron –
voorhoorn)> motorische zenuwbaan > effector
(spier, klier, bloedvat)
• reflex loopt over hetzelfde ruggenmergsegment
• Er zijn 2 neuronen bij betrokken
• reflex loopt over hoger of lager gelegen ruggenmerg
segment
• meer dan twee betrokken neuronen
• Contractie van een spier, die optreedt als gevolg
van passieve rekking van diezelfde spier.
• Treedt op wanneer uitwendige krachten op het
lichaam inwerken, die de balans dreigen te
verstoren.
• Gericht op het constant houden van de spierlengte
om de houding van het lichaam te handhaven.
• Hiervoor liggen er in de spier rekgevoelige
orgaantjes> de spierspoeltjes
• Bijv. de voetzoolproprioceptie bij het staan

•
•
•
•
Wordt gevormd door
12 paar hersenzenuwen
(motorisch, sensibel,
gemengd) behalve de 10e hersenzenuw = nervus vagus of
zwervende zenuw.
n. vagus is de enige zeer lange zenuw die buiten het hoofd is
gelegen en behoort tot het vegetatieve parasympatische
zenuwstelsel



• receptor (huid) > sensibele zenuwbaan >
ruggenmerg (achterhoorn – schakelneuron –
voorhoorn)> motorische zenuwbaan > effector
(spier, klier, bloedvat)
• reflex loopt over hetzelfde ruggenmergsegment
• Er zijn 2 neuronen bij betrokken (snelle respons)
• reflex loopt over hoger of lager gelegen ruggenmerg
segment
• meer dan twee betrokken neuronen (tragere respons)
De handeling moet eerst worden aangeleerd
voordat de reflexwerking optreedt
Bijv. aanleren van techniek in de sport
Gewoontehandelingen verlopen via het extrapyramidale systeem
Dit systeem ondersteunt onwillekeurig alle
willekeurige bewegingen uitgevoerd door het
pyramidale systeem (ook via het ruggenmerg)
Het beïnvloed de spiertonus, de houding van de
gewrichten en de automatische handelingen
(coördinatie)




Gebundelde uitlopers van een neuron
Sensibele dendrieten
Motorische neurieten/axonen
Gemengde ruggenmergzenuwen ---------
31 paar ruggenmergzenuwen (gemengde zenuwen)
Paardenstaart zenuwwortels die uit het onderste deel van het
ruggenmerg ontspringen
8
Sympatisch deel:
- zijhoorns van het ruggenmerg
- grensstrengen aan weerszijden
van de wervelkolom (witte stof)



10e hersenzenuw / nervus vagus / zwervende
zenuw / nervus parasympaticus
Werkt activerend op de spijsvertering
Remmend op o.a. de hartslag, de ademhaling
Parasympatisch deel:
- verlengde merg (hersenstam)
- lumbale gedeelte van het ruggenmerg =
10e hersenzenuw (nervus vagus)



Sympatisch zenuwstelsel = activerend op de functies
van het lichaam, behalve op de spijsvertering = daar
remmend
actie in je lijf, rust in de spijsvertering = assimilatie
(Fight and Flight)


Bouw en functie van de hersenen:
http://home.kabelfoon.nl/~ovb/bouw/bouw.
htm
Parasympatisch zenuwstelsel = remmend op de
functies van het lichaam behalve op de spijsvertering
= daar activerend
rust in je lijf, actie in de spijsvertering = dissimilatie
(Rest and Digest)
Zijn er misschien vragen?
9