4e Post EAUN Meeting
Vermoeidheid en pijn,
Natascha Schrama,
MANP-verpleegkundig specialist oncologie
.
Even voorstellen
Natascha Schrama
MANP- Verpleegkundig specialist oncologie
•
•
•
•
Elkerliek ziekenhuis Helmond
Chemotherapie & Doelgerichte therapie
Hormonale therapie bij gevorderd prostaatcarcinoom
Verbetering van kwaliteit van directe en indirecte zorg
Inhoud
Uitleg over:
• Vermoeidheid
• Pijn
Interactief
Klik voor onderschrift
Algemeen-vermoeidheid
• Volgens patiënten de meest belastende klacht
• Vaak ondergediagnosticeerd en onderbehandeld
• Erkenning is de 1e stap op weg naar herstel
Klik voor onderschrift
Definities vermoeidheid
Een menselijke reactie op de beleving van het hebben van kanker en de
behandeling ervan. Vermoeidheid heeft betrekking op hoe de patiënt zich voelt en
hoe deze gevoelens van invloed zijn op de activiteiten die hij wil ondernemen Nail & King1987
Vermoeidheid is een subjectief, onaangenaam symptoom dat gevoelens omvat
gaande van moeheid tot uitputting in die mate dat ze een conditie creëren die
interfereert met de mogelijkheid van het individu om te functioneren in
overeenstemming met hun normale capaciteit - Ream & Richardson 1996
Vermoeidheid is wat de patiënt zegt dat het is, en aanwezig wanneer de patiënt
zegt dat het aanwezig is
Negatief geladen, aanhoudend, subjectief gevoel van fysieke, emotionele en/of
cognitieve extreme vermoeidheid of uitputting
(+ verminderde capaciteit voor) gerelateerd aan kanker of behandeling ervan
Klik voor onderschrift
Soorten vermoeidheid
Algemeen
gebaseerd op algemene uitspraken van de
patiënt over zijn conditie
Lichamelijk
waarbij het moe zijn in fysieke zin beschreven
wordt
Mentaal
dit heeft betrekking op bijv. het slecht kunnen
concentreren, of moeilijk dingen kunnen
onthouden
Verminderde
activiteit
hetgeen tot uiting komt in het gedrag en in het
minder prestaties kunnen verrichten
Verminderde
motivatie
om dingen te ondernemen, hetgeen juist weer
een gevolg van de moeheid kan zijn
Smets EMA, Garssen B, Bonke B, Vercoulen JHMM, de Haes JCJM, Het vaststellen van vermoeidheid:
De Multidimensionele Vermoeidheids Index (MVI).. GEDRAG GEZONDHEID 1995;23 (2):79-85
Cijfers en feiten
• 16- 38 % van genezen verklaarde
kankerpatiënten ondervinden chronische
vermoeidheid t.o.v. 11% onder gewone bevolking1
• In de chronische of palliatieve terminale fase ligt
de prevalentie nog hoger
1:
Gielissen, 2008
Boventitel wit arial
• Dyspnoe
• Pijn
Fysiek
????
Tumor
Vermoeidheid
Overige
ziekte
Therapie
Psychosociaal
Richtlijn ‘vermoeidheid bij kanker’, 2010
Interventies
Het doel van behandelinterventies is het versterken
van het herstel
• Behoefte is groot
• Revalidatie (multidisciplinair)
• Fysiek
• Cognitieve gedragstherapie (CGT)
• Bestrijden oorzaken
Online ‘richtlijn oncolgische revalidate, 2011
Definitie pijn
Pijn is een onaangename sensibele en emotionele
ervaring, die primair wordt geassocieerd met echte
of potentiële weefselbeschadiging of beschreven
wordt in termen van een dergelijke beschadiging
International Association for the Study of Pain
Pijn is wat de patiënt zegt dat het is en treedt op
wanneer de patiënt zegt dat het optreedt’
Mc. Caffery
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Pijn en Kanker
Matige tot ernstige pijn
30 - 40%
Bij diagnose
40 – 70%
Bij behandeling
70 – 90%
Bij vergevorderd/ terminaal stadium
In meer dan de helft van de gevallen is er sprake
van meer soorten pijn.
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Soorten pijn
• Nociceptieve pijn
→
65-68%
• Oorzaak: weefselbeschadiging.
• Bij botmetastasen of infiltratie van weke delen
of viscera.
• Neuropathische pijn →
8-9%
• Oorzaak: beschadiging van het perifere of
centrale zenuwstelsel.
Bij 23-27% zowel nociceptieve als neuropathische
pijn
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Oorzaken pijn
Botmeta’s
Doorgroei tumor
70%
Behandeling
20%
PIJN
Onderrapportage
↓ kennis
↓ aandacht
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Weerstand
patiënten
Botmetastatsen (1)
• Botmetastasen vooral in sterk doorbloede
gedeelte van het bot (axiale skelet incl. bekken,
ribben en proximale femur)
• Prostaat:
± 68%
• Terminaal stadium:
± 85%
• Overlijden < 6 maanden: ± 50%
Rubens RD, Coleman RE. Bone metastases. In: Abeloff MD, Armitage JO, Lichter AS, Niederhuber JE.
Clinical Oncology. New York: Churchill Livingstone, 1995:643–65.
Botmetastatsen (2)
Verstoord proces →
problemen bij botopbouw/afbraak → symptomen
Behandeling botmetastatsen
•
•
•
•
•
Systemische therapie (chemo-/hormonaal)
Radiotherapie
Bisfosfonaten (osteoclastenactiviteit ↓)
Pijnbehandeling
Zo nodig orthopedisch ingrijpen
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
•
Klachten/symptomen
Botmetastasen
Vage, niet bewegingsafhankelijke pijn door druk
op periost (betrouwbaarheid?)
• Fracturen/fissuren
• Drukneuropathie
• Myelumcompressie (sensibiliteit ↓)
--------------------------------------------------------
• Calcium ↑(misselijkheid, verwardheid)
• Alkalische Fosfatase ↑ (t.g.v. osteoclastenactiviteit↑)
• Beenmergsuppressie (anemie, leuco- en/of
trombopenie)
Richtlijn ‘Botmetastasen’-Oncoline, 2010
Effecten van pijn
Behandeling van pijn (1)
• Pijn voorkomen of tot een acceptabel niveau
terugbrengen
• Aanvaardbare bijwerkingen
• Pijn zodanig beheersbaar maken, dat er ruimte
is voor aanvaarding en afscheid
Bij optimale pijnbehandeling kan dit doel bij
90% van de patiënten bereikt worden.
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Behandeling van pijn (2)
• Onderscheid nociceptieve en neuropathische
pijn
• Behandeling van de oorzaak versus
symptomatische behandeling
Gezamenlijke verantwoordelijkheid van arts,
verpleegkundige en patiënt
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Behandeling oorzaken van pijn
•
•
•
•
•
•
Radiotherapie
Chemotherapie / hormonale therapie
Chirurgie
Nucleaire behandeling
Bisfosfaten
Andere lichamelijke klachten
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Behandeling medicamenteus (1)
• Medicatie op geleide van de pijn
• Vast schema:
•
Onderhoudsbehandeling: langwerkend
•
Medicatie voor doorbraakpijn: kortwerkend
• Voorkeur voor orale of transdermale toediening
• Stapsgewijze benadering
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Behandeling medicamenteus (2)
Stappenplan medicamenteus → nociceptieve pijn
Stap 1
Stap 2
• Paracetamol
• NSAID
• Opioïden
(morfine slow release of fentanyltransdermaal)
Stap 3
• Opioïden toevoegen aan de al bestaande
medicatie
• Altijd een kortwerkend opioïd voor
doorbraakpijn
• Laxans!
• Opioïdrotatie
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Behandeling medicamenteus (3)
Stappenplan medicamenteus → neuropathische pijn
Stap 1
Stap 2
Stap 3
•
•
•
•
•
•
•
Opioïden
Tramadol
Amitryptiline
Nortriptyline
Gabapentine ( neurontin)
Pregabaline (lyrica)
Esketamine
(i.o.m. pijnteam / arts palliatieve zorg)
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Behandeling medicamenteus (4)
Gericht op overige klachten:
• Slaapmedicatie
• Anxiolytica
• Antidepressiva
• Corticosteroïden
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Niet medicamenteuze behandeling
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Invasieve behandeling door de anesthesioloog
Fysiotherapie
Lymfedrainage
Cognitieve gedragstherapie
Geestelijke verzorging
Warmte en koude
Massage
Ontspanningstechnieken
Afleiding
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Meten is weten
Hoeveel pijn heeft u op dit moment?
geen pijn 0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 - 10 de ergst denkbare pijn
Pijnscore 1 - 4:
Pijnscore > 4:
•
•
•
•
•
acceptabele pijn
matige tot ernstige pijn
Het meten van pijn maakt pijn objectief
Het betrekt de patiënt bij de pijnbehandeling
Het maakt pijn serieus
Uitvragen van de pijn (anamnese)
Registratie!
Online ‘richtlijn pijn bij kanker’, 2008
Stelling
Een patiënt hoeft geen
pijn te lijden
Hand omhoog = eens
Hand omlaag = oneens
Stelling
In mijn praktijk wordt
structureel pijn gemeten
Hand omhoog = eens
Hand omlaag = oneens
Stelling
Registratie van pijn
vindt in mijn praktijk
plaats
Hand omhoog = eens
Hand omlaag = oneens
Stelling
De patiënt kan altijd
bellen als hij pijn heeft
Hand omhoog = eens
Hand omlaag = oneens
•
•
•
•
•
•
•
•
www.oncoline.nl
www.diagnose-kanker.nl/
www.iknl.nl
www.kwfkankerbestrijding.nl/
www.diagnose-kanker.nl/
www.kanker.nl
www.allesoverchemotherapie.nl
www.ziekenhuis.nl
websites
Vragen, opmerkingen, etc
[email protected]
Herunterladen

2014 Vermoeidheid en pijn bij prostaatkanker